Κουβέντα στην «αυλή» με την συγγραφέα Λένα Παπαρρηγοπούλου, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου της «Η δύναμη της αρρώστιας μου», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κάκτος
Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να γράψετε αυτό το βιβλίο και γιατί επιλέξατε αυτόν τον τίτλο;
Ξεκινώντας από τον τίτλο, θα μιλήσω όσο πιο απλά και καθαρά μπορώ.
Χρησιμοποίησα τον τίτλο «Η δύναμη της αρρώστιας» γιατί ήθελα να ονοματίσω την ανθρώπινη κατάσταση. Τη ζωή όπως τη ζούμε όλοι μας: γεμάτη δυσκολίες -σωματικές, ψυχολογικές, υπαρξιακές. Σε πολλά μέρη του κόσμου ακόμη και ζητήματα ζωής και θανάτου, τα οποία συχνά οφείλονται στον ίδιο τον άνθρωπο και στην ελεύθερη βούλησή του να δημιουργεί πόνο, σύγκρουση και καταστροφή.
Αυτή την κατάσταση -το γεγονός ότι ζούμε σήμερα πάνω στη γη αποκομμένοι από τον τρόπο ύπαρξης για τον οποίο πλαστήκαμε- την ονομάζω «αρρώστια».
Θεολογικά, θα μπορούσε κάποιος να τη συνδέσει με το προπατορικό αμάρτημα ή με τις συνέπειές του. Όμως στο βιβλίο δεν το διατύπωσα έτσι, γιατί γνωρίζω ότι δεν πιστεύουν όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο. Ήθελα να μιλήσω για κάτι που αφορά την ανθρώπινη εμπειρία συνολικά.
Όταν μιλώ για «αρρώστια», εννοώ τη διακοπή της κοινωνίας μας με τον Θεό και την αλλοίωση του τρόπου ύπαρξής μας. Μια επιλογή αυτονόμησης που γέννησε φόβο, θάνατο, σύγκρουση και εγωκεντρισμό.
Η αρρώστια αυτή έχει και σωματικές προεκτάσεις. Δεν είναι μυστικό ότι πολλές σωματικές ασθένειες συνδέονται και με ψυχικές ή πνευματικές διαταραχές. Όμως η βαθύτερη ρίζα είναι υπαρξιακή: η αποξένωση από τον Θεό και από τον αληθινό μας εαυτό.
Πρόσθεσα το "Μου" στον τίτλο όχι επειδή πιστεύω ότι είμαι πιο «άρρωστη» από τους άλλους. Αναγνώρισα όμως μέσα μου αυτό που είναι κοινό σε όλους μας: τη ρωγμή. Την απόσταση από τον τρόπο που πλαστήκαμε να υπάρχουμε.
Η αρρώστια δεν είναι επιβολή του Θεού. Είναι αποτέλεσμα της ελευθερίας μας. Και η ελευθερία είναι δώρο. Ο Θεός δεν μας την αφαιρεί -ακόμη κι όταν η επιλογή μας να απομακρυνθούμε μάς πληγώνει.
Αυτός είναι ο λόγος του τίτλου. Γιατί μέσα σε αυτή την «αρρώστια» υπάρχει και μια δύναμη: η δυνατότητα να αφυπνιστούμε, να αναγνωρίσουμε την κατάσταση μας και να επιστρέψουμε.
Το βιβλίο «Η δύναμη της αρρώστιας» γράφτηκε κυρίως ως εισαγωγή στις δικές μου σκέψεις για τη ζωή, τις σχέσεις, και την απομίμηση της αγάπης που οι άνθρωποι νομίζουν ότι ξέρουν, πριν συνειδητοποιήσουν την ύπαρξη του Θεού στη ζωή τους. Αυτό που με ενδιέφερε ήταν να δείξω ότι ο κόσμος δεν είναι μόνο φυσικός, αλλά και πνευματικός. Οι πραγματικοί «εχθροί» που προκαλούν τις δυσκολίες μας -συμπεριλαμβανομένων των αρρωστιών του σώματος- δεν είναι πάντα απλά φυσικά γεγονότα· υπάρχουν πνευματικές δυνάμεις που επηρεάζουν τη ζωή μας.
Παράλληλα, όλα αυτά συμβαίνουν μέσα στο πλαίσιο της θείας πρόνοιας. Ο Θεός επιτρέπει αυτά τα γεγονότα, είτε γιατί η ελεύθερη βούληση μας οδηγεί σε δρόμους που δεν συμφωνούν με το θέλημά Του, είτε γιατί μέσα από τις δυσκολίες και την επίγνωση της αδυναμίας μας, μας δίνεται η ευκαιρία να μάθουμε, να εξελιχθούμε και να έρθουμε πιο κοντά σε Αυτόν.
Επιπροσθέτως ένα αίσθημα υπαρξιακής ευθύνης και συμμετοχής με ώθησε να γράψω και να εκδοθεί τελικά το βιβλίο.
Μελετώντας την ανθρώπινη φύση μέσα από την ψυχολογία, τη φιλοσοφία και τη θεολογία, κατανόησα κάτι που δεν μπορούσα να κρατήσω μόνο για τον εαυτό μου.
Δεν γράφω φυσικά ως κάποια που κατέχει την αλήθεια, αλλά ως άνθρωπος που αναγνώρισε τη κοινή μας ρωγμή.
Αν αυτό βοηθήσει έστω και έναν να δει τον εαυτό του πιο καθαρά, τότε ο λόγος ύπαρξης του βιβλίου δικαιώνεται.
Πόσα μυστικά, μα και πόσες αλήθειες «κρύβει» μέσα στις σελίδες του;
Δεν ξέρω αν το βιβλίο έχει μυστικά· προτιμώ να μην υπάρχουν μυστικά. Ωστόσο, μερικές φορές οι αλήθειες χρειάζονται “κωδικούς” ή τρόπο για να γίνουν κατανοητές. Κάποιες φορές ο σκοπός τους είναι να προετοιμάσουν τον αναγνώστη για μεγαλύτερη αλήθεια. Κάθε αποκάλυψη χρειάζεται ωρίμανση. Η αλήθεια όμως που αφορά την ανθρώπινη ύπαρξη είναι μία· είναι η πραγματική ουσία που χρειάζεται ο άνθρωπος να ανακαλύψει. Και όσο περισσότερο απομακρύνεται κανείς από αυτήν, τόσο πιο πολύ χάνεται από την αληθινή του φύση.
Μπορεί ένα βιβλίο σαν αυτό, να σε βοηθήσει να στρέψεις το βλέμμα σου πιο πέρα από αυτό που σ’ έχουν εκπαιδεύσει να βλέπεις;
Ναι, ένα βιβλίο μπορεί να σε βοηθήσει να στρέψεις το βλέμμα σου πιο πέρα από αυτό που έχεις συνηθίσει ή σε έχουν εκπαιδεύσει να βλέπεις, όχι μόνο γιατί σου δίνει έτοιμες απαντήσεις, αλλά γιατί μπορεί να διαταράξει τη βεβαιότητά σου. Αυτό όμως συμβαίνει όταν ο άνθρωπος είναι έτοιμος να αλλάξει, είτε γιατί δέχεται μια θεία φώτιση και επομένως αλλάζει και είναι ανοιχτός σε μια νέα πληροφορία, είτε γιατί όντως η Ζωή του έχει δείξει πως το παλιό δεν εξυπηρετεί πλέον την υπάρχουσα κατάσταση της ζωής του.
Θα ήταν προτιμότερο, κατά τη γνώμη μου, και αφορμώμενη από όσα συμβαίνουν σήμερα στον κόσμο, πολιτικά και κοινωνικά, αλλά και έχοντας γνώση του πόσων ψυχικών αρρωστιών γίνονται πλέον αντιληπτές από τους αρμόδιους γιατρούς, να καταλάβουμε και να είμαστε ευγνώμονες που γεννηθήκαμε σε έναν τόπο όπου είμαστε χριστιανοί ορθόδοξοι.
Έχοντας κάποια εμπειρία των τελευταίων τεσσάρων ετών που ταξιδεύω σε μέρη του κόσμου όπου υπάρχουν διαφορετικές θρησκείες και γνωρίζοντας ανθρώπους από άλλα δόγματα και θρησκευτικές και χριστιανικές κοινότητες, αντιλήφθηκα μέσα από αυτή τη μικρή εμπειρία ότι, κάνοντας τα τελευταία τριάντα -ίσως και περισσότερα- χρόνια εμείς οι Έλληνες μια στροφή υιοθετώντας ανατολικές πρακτικές στη ζωή μας, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή, πολλές φορές αγνοούμε αυτό που ήδη έχουμε. Ρίζα αυτού νομίζω είναι το αυξημένο ‘εγώ’ μας που μας ωθεί σε πρακτικές ελκυστικές και διαφορετικές, πιστεύοντας ότι έτσι θα θεωρούμαστε πιο προχωρημένοι, πιο ‘ψαγμένοι’, και περισσότερο ‘φωτισμένοι’ γιατί έτσι θα ενισχύσουμε την χαμηλή αυτοεκτίμηση που έχουμε. Παράλληλα, επιμένουμε να πιστεύουμε ότι ο άνθρωπος μπορεί να λάβει φώτιση από τον εαυτό του, ονομάζοντάς το “ανώτερος εαυτός” και δε δεχόμαστε ότι η αληθινή φώτιση έρχεται από και με τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή από τον Θεό. Αν δεχτούμε ότι ο λεγόμενος “ανώτερος εαυτός” είναι στην πραγματικότητα η κατάσταση που χάσαμε εκδιωκόμενοι από τον Παράδεισο, τότε ναι μπορούμε να τον ξανακερδίσουμε. Δίχως όμως τη συνέργεια του Θεού, μόνοι μας αδυνατούμε.
Πιστεύω ότι από πολύ νωρίς τα παιδιά πρέπει να διδάσκονται το πόσο σημαντικό είναι να γνωρίζουν ποιος είναι ο Χριστός, απλά πράγματα αρχικά, ποιος είναι και τι είναι ο Θεός, ώστε μεγαλώνοντας να μην αργήσουν τόσο πολύ να αποθέσουν όλη τους την ελπίδα για μια καλύτερη ζωή πάνω Του.
Και όταν λέμε καλύτερη ζωή, δεν εννοούμε αυτήν που νομίζουμε και μας έχουν εκπαιδεύσει να βλέπουμε ως καλή ζωή. Η καλή ζωή μπορεί να συνοδεύεται και από υλικές ανέσεις. Ωστόσο, το πρώτο πράγμα που πρέπει να ξέρει ο άνθρωπος από πολύ νωρίς στη ζωή του είναι η πνευματική του διάσταση, η σχέση του με τον Δημιουργό του, το γεγονός ότι έχοντας αυτή τη σχέση, βρίσκεται η ελπίδα να μπορεί να τα αντιμετωπίσει όλα, χρησιμοποιώντας φυσικά και τα ταλέντα που του έδωσε ο Θεός. Το ένα δεν αποκλείει το άλλο.
Το μυαλό από μόνο του, δίχως τη «συνδρομή» της ψυχής, μπορεί να χτίσει ένα δικό του κόσμο;
Το μυαλό -η λειτουργία του εγκεφάλου (βιολογικό όργανο) και η διανοητική λειτουργία (η λογική επεξεργασία)- πράγματι μπορεί να κατασκευάσει κόσμους. Μπορεί να πλάσει ερμηνείες, σενάρια, φαντασιακές πραγματικότητες.
Όμως ο άνθρωπος δεν είναι μόνο εγκέφαλος. Είναι ψυχοσωματική ενότητα. Μέσα στην ψυχή λειτουργεί ο νους, ο οποίος αν και μπορεί να χρησιμοποιεί τη διανοητική ικανότητα, αποτελεί την ανώτερη και βαθύτερη πνευματική δύναμη του ανθρώπου και τη δύναμη της ψυχής που μπορεί να ενωθεί με τον Θεό.
Επειδή το κέντρο τη ύπαρξης του ανθρώπου είναι η καρδιά μας, όταν ο νους αποκοπεί από την καρδιά -που είναι η κεντρική του έδρα, τότε το μυαλό γεννά προβολές -άγχος, υπερηφάνεια, εμμονή, κατασκευές του εγώ και από αυτή την αποκοπή δημιουργείται συχνά διαταραχή της ψυχικής ισορροπίας. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν το μυαλό δημιουργεί, αλλά αν αυτό που δημιουργεί είναι προβολή ή αλήθεια. Γιατί χρειάζεται συνεργασία νου, μυαλού, ψυχής και καρδιάς ώστε να ζούμε στην υγιή κατάσταση της ύπαρξής μας.
Η αλήθεια είναι αυτό που μας ενδιαφέρει να ζήσουμε -όχι οι ιστορίες που μπορεί να κατασκευάσουμε και να βιώσουμε έντονα, χωρίς όμως να μας ωφελούν πραγματικά. Μπορούμε να πείσουμε τον εαυτό μας για κάτι και να το ζούμε ως πραγματικότητα, όμως αν δεν φέρνει εσωτερική ειρήνη, καθαρότητα και ταπείνωση, τότε δεν είναι προς όφελός μας.
Το μυαλό είναι ισχυρό. Όμως αν αυτό που γεννά δεν περάσει από την καρδιά -αν δεν συμφωνήσει με εκείνο το βαθύτερο εσωτερικό κριτήριο -τότε ακόμη και ο κόσμος που θα δημιουργηθεί και θα βιωθεί ως αληθινός, δεν θα είναι όσο ωφέλιμος θα θέλαμε.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να δημιουργούμε, αλλά να δημιουργούμε αυτό που αληθινά μας ωφελεί.
Άρα αφενός πρέπει να ξέρουμε τι θέλουμε, αφετέρου αυτό που θέλουμε να μην είναι βλαπτικό για τον διπλανό μας. Και είναι δύσκολο πολύ ο άνθρωπος να έχει την πνευματική διάκριση του τι είναι ωφέλιμο, κάποιες φορές είναι με το σκίρτημα της καρδιάς, άλλες η διάκριση γίνεται με τη βοήθεια της φωνής της συνείδησης. Αλλά σοφό είναι να περιμένουμε τη θεία φώτιση και αυτό που θα επιτρέψει ο Θεός για την πορεία της ζωής μας. Και συνήθως, κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι κάτι που ρέει αβίαστα, με το μέσα μας να μην έχει ιδιαίτερες συναισθηματικές διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια της εμπειρίας.
Είναι σημαντικό ο άνθρωπος να έχει το «γνώθι σ’ αυτόν»;
H αυτογνωσία είναι το πρώτο βήμα για να δεχτούμε τη Χάρη του Θεού. Όταν καταλαβαίνουμε τα όριά μας, τα πάθη μας και τις δυνάμεις μας, ανοίγουμε χώρο για μετάνοια, διόρθωση και πνευματική ανάπτυξη.
Η γνώση του εαυτού δεν είναι εγωιστική αυτοανάλυση. Είναι το μέσο να καταλάβεις ποιος είσαι πραγματικά, ποια είναι η θέση σου στον κόσμο, και πώς μπορείς να συνεργαστείς με τον Θεό για να γίνεις η καλύτερη εκδοχή σου.
Όποιος δεν ξέρει τον εαυτό του, αγαπάει επιφανειακά, ενώ όποιος γνωρίζει τον εαυτό του μπορεί να αγαπήσει με αυθεντικότητα και καθαρότητα, και τελικά να πλησιάσει τον Θεό.
Ο άνθρωπος που δεν ξέρει τον εαυτό του αγαπάει με αυταπάτες ή εγωισμό· όταν γνωρίζει τον εαυτό του, μπορεί να αγαπήσει τον Θεό και τους άλλους με αληθινό τρόπο.
Όταν αρχίζουμε να γνωρίζουμε τον εαυτό μας και να τον παρατηρούμε, συνειδητοποιούμε ότι, ανεξαρτήτως ηλικίας -είτε είμαστε δέκα, σαράντα, ή ογδόντα- μέσα μας υπάρχει πάντα ένα μικρό παιδί. Αυτή η εσωτερική παιδικότητα δεν αλλάζει μπροστά στη μεγαλειότητα του Θεού, που μας δημιούργησε μαζί με όλη την κτίση.
Όταν δούμε τον εαυτό μας ως παιδί -αδύναμο, εξαρτώμενο, όπως πραγματικά είναι- τότε κατανοούμε την αδυναμία μας και την ανάγκη μας για τον Θεό. Η καρδιά ανοίγει, η συνειδητοποίηση της εξάρτησής μας από Αυτόν γίνεται ζωντανή, και μόνο τότε η αγάπη μας προς τον Θεό μπορεί να ανθίσει αυθεντικά.
Η ομορφιά είναι ευλογία στις μέρες μας ή ένας λόγος ώστε να περιθωριοποιηθεί ένας άνθρωπος;
Η ομορφιά είναι ευλογία. Όχι απλώς ένα εξωτερικό χάρισμα, αλλά ένα δώρο που, κατά τη γνώμη μου, δίνεται από τον Θεό ώστε να γίνεται αφορμή θαυμασμού και έμπνευσης. Όταν βλέπουμε έναν όμορφο άνθρωπο, το πρώτο που μας ελκύει είναι το εξωτερικό. Αυτό που πραγματικά μας κάνει να θέλουμε να του μοιάσουμε δεν είναι μόνο η μορφή του, αλλά αυτό που αποπνέει.
Η μίμηση εξωτερικά είναι δύσκολη· η μίμηση όμως ενός χαρακτήρα, μιας ποιότητας ψυχής, μιας στάσης ζωής, είναι ουσιαστική. Και συχνά ξεκινά από έναν θαυμασμό που αρχικά είναι αισθητικός, αλλά εξελίσσεται σε υπαρξιακό. Όταν κάποιος μας αρέσει πραγματικά, δεν μας αρέσει μόνο επειδή είναι όμορφος· μας αρέσει επειδή η παρουσία του μας αγγίζει συνολικά.
Γι’ αυτό πιστεύω ότι η ομορφιά μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα προς μίμηση. Ο Θεός μπορεί να χρησιμοποιήσει έναν όμορφο άνθρωπο για να εμπνεύσει άλλους -όχι να τους κάνει να ζηλέψουν, αλλά να τους κινήσει προς κάτι υψηλότερο. Στον βαθμό που ο ίδιος ο άνθρωπος είναι αφυπνισμένος και αντιλαμβάνεται ότι η εξωτερική του ομορφιά συνδέεται με αυτό που καλλιεργεί εσωτερικά, τότε το χάρισμα αυτό γίνεται φως και όχι παγίδα.
Γιατί, τελικά, η αληθινή ομορφιά δεν είναι διαχωρισμένη σε εξωτερική και εσωτερική. Όταν η ψυχή φωτίζεται, το φως της αντανακλάται και στο πρόσωπο. Και τότε η ομορφιά δεν είναι απλώς εικόνα· είναι μαρτυρία.
Πολλές φορές στη ζωή μου ένιωσα ότι έπρεπε να μειώσω τη δημιουργική μου ενέργεια. Να τη χαμηλώσω. Γιατί καταλάβαινα ότι αυτό που εξέπεμπα από μέσα μου αντικατοπτριζόταν έντονα στην παρουσία μου, στην εμφάνισή μου, στον τρόπο που στεκόμουν στον χώρο. Και αυτό δεν περνούσε απαρατήρητο.
Έβλεπα τον θαυμασμό. Αλλά ο θαυμασμός δεν είναι πάντα απλός. Μπορεί να μετατραπεί σε ζήλια, σε σύγκριση, ακόμη και σε φόβο. Και είναι ένα παράξενο συναίσθημα να αντιλαμβάνεσαι ότι μπορείς να τρομάξεις κάποιον μόνο και μόνο με την ενέργεια που φέρεις.
Με τον καιρό συνειδητοποίησα κάτι πολύ σημαντικό: όλοι οι άνθρωποι κουβαλούν τραύματα. Από την παιδική τους ηλικία, από το παρελθόν τους, από το παρόν τους. Αυτά τα τραύματα υπάρχουν είτε το θέλουμε είτε όχι. Οι αιτίες των αντιδράσεων βρίσκονται μέσα σε αυτές τις αθεράπευτες πληγές.
Όμως οι αφορμές είναι συχνά εξωτερικές. Εξωτερικές ενέργειες. Κάτι που αγγίζει τις σκέψεις του άλλου ή πολύ απλά "δίνει" σκέψεις και ενεργοποιεί αυτό που ήδη υπάρχει μέσα του. Τότε δημιουργείται σύγκρουση.
Αυτό με έκανε πολλές φορές να θέλω να μείνω στο περιθώριο, για να μη γίνομαι η αφορμή ενεργοποίησης των άλλων. Όμως κατάλαβα ότι το να περιορίσεις την ύπαρξή σου δεν θεραπεύει κανέναν. Η θεραπεία έρχεται όταν ο καθένας αναγνωρίσει τις δικές του αιτίες.
Ο κόσμος που ζούμε είναι εκτός από φυσικός και πνευματικός και ο αληθινός εχθρός μας δεν είναι ο συνάνθρωπός μας. “Δεν έχει σάρκα και οστά”. Οι σκέψεις των ανθρώπων επηρεάζονται από τις αρνητικές πνευματικές ενέργειες που δεν γίνονται αντιληπτές από το φυσικό μάτι και ως εκ τούτου χρειάζεται διάκριση:
Να μπορούμε να αντιλαμβανόμαστε ποιες σκέψεις είναι δικές μας και ποιες προερχόμενες από αλλού, σκέψεις που μας ωθούν να αντιμαχόμαστε τον διπλανό -είτε είναι πιο όμορφος είτε έχει περισσότερες υλικές ανέσεις κ.λπ.
Η ευφυΐα του μυαλού, πιστεύετε πως εξισώνεται με τη σοφία;
Η ευφυΐα του μυαλού, αυτό που συνήθως ονομάζουμε IQ, είναι μια ικανότητα. Είναι η ταχύτητα κατανόησης, η αναλυτική σκέψη, η ικανότητα σύνθεσης. Είναι εργαλείο, και μάλιστα εξελίξιμο, που μπορεί να καλλιεργηθεί με άσκηση, γνώσεις, εμπειρία. Και είναι πολύτιμο εργαλείο.
Όμως η σοφία δεν είναι εργαλείο. Είναι τρόπος ύπαρξης.
Ένας ευφυής άνθρωπος μπορεί να καταλάβει πολύ γρήγορα πώς λειτουργεί ο κόσμος. Μπορεί όμως να μη γνωρίζει πώς να ζει μέσα σε αυτόν. Η ευφυΐα λύνει προβλήματα· η σοφία φωτίζει το νόημα πίσω από τη δράση.
Πιστεύω ότι ένας πραγματικά ευφυής άνθρωπος, αν είναι ειλικρινής, κάποια στιγμή θα αντιληφθεί ότι η ευφυΐα δεν αρκεί. Θα θελήσει να γίνει σοφός. Αλλά η μετάβαση αυτή δεν είναι αυτόματη. Δεν γίνονται όλοι οι ευφυείς άνθρωποι σοφοί. Γιατί η σοφία απαιτεί ταπείνωση -και η ταπείνωση δεν μετριέται με δείκτες νοημοσύνης.
Από την άλλη, κάποιος που δεν θεωρείται ιδιαίτερα ευφυής μπορεί να είναι βαθιά σοφός. Μπορεί να έχει διάκριση, απλότητα, εσωτερική καθαρότητα. Η σοφία δεν είναι πάντοτε εξηγήσιμη. Συχνά είναι καρπός εμπειρίας, πόνου, σχέσης.
Αλλά για μένα υπάρχει ακόμη μια διάκριση.
Η «σοφία του κόσμου» -δηλαδή η ανθρώπινη σύνεση, η φιλοσοφική οξυδέρκεια, η κοινωνική εξυπνάδα- έχει όρια. Μπορεί να οργανώσει τη ζωή, αλλά δεν μπορεί να τη σώσει.
Η Αγία Γραφή μιλά για μια άλλη σοφία. Ο απόστολος Παύλος γράφει ότι «η σοφία του κόσμου τούτου» δεν ταυτίζεται με τη σοφία του Θεού (Α΄ Κορινθίους 1). Αυτή η σοφία δεν είναι αποτέλεσμα IQ. Είναι δώρο. Είναι φώτιση.
Στην πατερική παράδοση, η σοφία του Θεού είναι καρπός του Αγίου Πνεύματος. Δεν κατακτάται -χαρίζεται κατά χάρη. Δεν είναι πληροφορία· είναι φωτισμός.
Αν με ρωτούσαν πριν από είκοσι χρόνια τι επιλέγω για μένα, θα έλεγα ευφυΐα. Πριν από δέκα χρόνια θα απαντούσα ανθρώπινη σοφία. Σήμερα θα επέλεγα τη σοφία του Θεού -αν μπορούσα να γυρίσω στο παρελθόν. Γιατί κατάλαβα ότι χωρίς αυτήν, όλα τα άλλα μένουν επίπεδα.
Η σοφία του Θεού δεν κάνει τον άνθρωπο εντυπωσιακό. Τον κάνει ειρηνικό. Δεν τον κάνει ανώτερο. Τον κάνει αληθινό.
Και αν κάτι αξίζει τελικά, δεν είναι να είμαστε πιο έξυπνοι από τους άλλους -αλλά πιο φωτισμένοι μέσα μας.
Ο Χριστός, αναφέρετε σε κάποιο σημείο του βιβλίου σας, είναι η απόδειξη πως είμαστε εν δυνάμει θεοί. Μιλήστε μας γι’ αυτό…
Χρησιμοποίησα τη φράση «εν δυνάμει θεοί» γιατί είναι μια έκφραση που τραβά την προσοχή. Δεν είναι σύνθημα υπεροχής ούτε φιλοσοφική πρόκληση. Ήθελα να μιλήσω για μια πολύ βαθιά αλήθεια της ορθόδοξης παράδοσης -το καθ’ ομοίωση.
Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση» Θεού.
Κατ’ εικόνα είναι αυτό που έχουμε εξ’ αρχής. Ο άνθρωπος έχει μέσα του τη δυνατότητα να σκέφτεται, να αγαπάει, να παίρνει ελεύθερες αποφάσεις και να δημιουργεί σχέσεις. Δημιουργήθηκε με λογική, ελευθερία, δυνατότητα αγάπης. Δεν είναι απλώς βιολογικό ον. Έχει προσωπικότητα. Έχει αυτεξούσιο. Μπορεί να επιλέξει. Αυτή η ελευθερία είναι στοιχείο της εικόνας. Εικόνα δεν σημαίνει ότι μοιάζει εξωτερικά με το Θεό, αλλά ότι έχει μέσα του χαρακτηριστικά που τον καθιστούν ικανό να έχει σχέση μαζί Του. Είναι η πνευματική μας ικανότητα.
Το Καθ’ ομοίωση δεν είναι κάτι δεδομένο. Είναι η εκούσια πορεία της ζωής του και ανάπτυξη αυτής προς την πληρότητα -όταν ενεργεί το θέλημα του προς τον Θεό. Είναι η δυνατότητα να γίνει ο άνθρωπος όλο και πιο όμοιος με τον Θεό ως προς τον τρόπο ύπαρξης -δηλαδή στην αγάπη, στην ταπείνωση.
Η πραγματοποίηση των προαναφερθεισών δυνατοτήτων με των οποίων γεννιέται (κατ’ εικόνα) είναι η πορεία για τη θέωση, δηλαδή η ομοίωση είναι η θέωση, να γίνει όλο και πιο κοντά στο σχέδιο του θεού.
Δεν γινόμαστε θεοί κατά φύση. Κανένα δημιούργημα -ούτε άνθρωπος ούτε άγγελος- δεν μπορεί να γίνει Θεός στην ουσία του.
«Ο Θεός έγινε άνθρωπος για να γίνει ο άνθρωπος θεός» -αλλά κατά χάριν, όχι με μετατροπή της φύσης μας σε θεϊκή ουσία.
Οι άγγελοι, που δημιουργήθηκαν πριν από τον άνθρωπο, επίσης είναι λογικά και ελεύθερα όντα. Έχουν αυτεξούσιο. Μπορούν να στραφούν προς τον Θεό ή να απομακρυνθούν. Δεν είναι αυτόματα τέλειοι. Είναι δημιουργήματα και ζουν επίσης κατά χάρη.
Η «θέωση» δεν σημαίνει εξουσία ή ανύψωση εγωιστική. Σημαίνει ένωση με τον Θεό μέσω της αγάπης και της ελευθερίας. Σημαίνει ότι ο άνθρωπος φτάνει στο πλήρωμά του όταν ζει σε κοινωνία με Εκείνον.
Άρα όταν λέω «εν δυνάμει θεοί», δεν εννοώ ότι είμαστε μικροί θεοί που απλώς δεν το έχουμε ανακαλύψει. Εννοώ ότι έχουμε δυνατότητα μετοχής στη θεία ζωή. Δυνατότητα, όχι αυτονόμηση. Με τη Χάρη, όχι με αυτοθέωση.
Μόνοι μας δεν μπορούμε να γίνουμε θεοί. Ο Θεός είναι Ένας και Μοναδικός. Η ύπαρξή μας είναι δώρο. Η άνοδός μας είναι σχέση.
Ο Χριστός δεν είναι απλώς ένας φωτισμένος διδάσκαλος ή ένας ηθικός μεταρρυθμιστής. Στην ορθόδοξη πίστη έγινε αληθινός άνθρωπος χωρίς να πάψει να είναι αληθινός Θεός.
Αυτό σημαίνει κάτι συγκλονιστικό: Η ανθρώπινη φύση δεν είναι ξένη προς τον Θεό.
Ο Θεός την προσέλαβε. Όταν ο Ιησούς Χριστός έγινε άνθρωπος, δεν φόρεσε απλώς σώμα. Προσέλαβε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση -εκτός από την αμαρτία- και την ένωσε με τη θεότητά Του.
Εδώ βρίσκεται η «απόδειξη».
Αν η ανθρώπινη φύση μπορούσε να ενωθεί με τον Θεό στο Πρόσωπο του Χριστού, τότε σημαίνει ότι είναι φτιαγμένη για αυτή την ένωση. Δεν είναι καταδικασμένη σε απόσταση. Δεν είναι πλασμένη για χωρισμό.
Ο Χριστός δεν είναι απλώς παράδειγμα προς μίμηση. Είναι η φανέρωση του τι μπορεί να γίνει ο άνθρωπος όταν ζει σε πλήρη ένωση με τον Θεό.
Δεν σημαίνει ότι γινόμαστε θεοί όπως Εκείνος είναι Θεός. Ο Θεός είναι ένας, άκτιστος, αιώνιος.
Άρα ο Χριστός είναι «απόδειξη» όχι επειδή μας είπε ότι μπορούμε («Εγώ είπα· θεοί εστε και υιοί Υψίστου πάντες.», Ψαλμός 81(82),6) αλλά επειδή έδειξε ότι η ανθρώπινη φύση μπορεί να φτάσει στη δόξα όταν ενωθεί με τον Θεό.
Τι μήνυμα θα στέλνατε στους αναγνώστες ώστε να διαβάσουν το βιβλίο σας, «Η δύναμη της αρρώστιας μου»;
Για να είμαι ειλικρινής, για μένα είναι πιο σημαντικό από το να διαβάσει κανείς το βιβλίο μου, να πιστέψει ότι ο κόσμος δεν είναι μόνο σωματικός αλλά και πνευματικός.
Όλα όσα αναλύω -οι σχέσεις, η αγάπη, η ζήλια, η ομορφιά, ο φθόνος- επηρεάζονται από την πνευματική κατάσταση του ανθρώπου.
Το ουσιαστικό μήνυμα, λοιπόν, δεν είναι απλώς να διαβαστεί το βιβλίο, αλλά να αναγνωρίσει ο καθένας αυτή τη διάσταση μέσα του και να τη καλλιεργήσει με διάκριση, επίγνωση και επαγρύπνηση απέναντι στις σκέψεις και στα συναισθήματά του.
Παύλος Ανδριάς για τον aylogyros news
