Η Δήμητρα Παπαναστασοπούλου, έχοντας διαγράψει μια λαμπρή πορεία με τα βιβλία της και τον τρόπο γραφής της στο χώρο της λογοτεχνίας, συνεχίζει να μας προσφέρει μοναδικές συγκινήσεις. Μια συγγραφέας που σέβεται το αναγνωστικό κοινό, μια δημιουργός που γνωρίζει τρόπους για ν’ αποφορτίσει τον αναγνώστη από τυχόν ψυχικές εντάσεις, είναι σήμερα μαζί μας, για να μας αποκαλύψει τα όσα εκείνη κρίνει… πως πρέπει να γνωρίζουμε για την ίδια.
Τι ήταν αυτό που σας ώθησε ν’ ασχοληθείτε με τη συγγραφή;
Ήταν κάτι ξαφνικό και απαιτητικό, σαν ωστικό κύμα που σε πετά μακριά χωρίς να λάβει υπ’ όψιν του το παραμικρό. Ήταν ένα θεόσταλτο δώρο και συνέβη μόλις απέκτησα τον έλεγχο του χρόνου μου.
Μυθοπλασία ή ιστορικές αναφορές; Φαντασία ή καταγραφή γεγονότων. Τι σας έλκει περισσότερο και τι σας επιτρέπει να αποτυπώνετε στο χαρτί πιο ελεύθερα το λόγο σας;
Με έλκουν και τα δύο. Πότε έρχεται μια έμπνευση από το πουθενά, πότε δημιουργείται ενώ μελετώ κάποιο γεγονός. Όταν με κατακλύσουν οι εικόνες, αρχίζω και γράφω.
Το τέλος σ’ ένα βιβλίο, γράφεται από την αρχή ή στο τέλος, αφήνοντας την πλοκή της ιστορίας να σας οδηγήσει εκείνη;
Όταν άρχισα να γράφω, έκανα μια περίληψη κι έγραφα όσα είχα σκεφθεί με τη σειρά, επομένως το τέλος γραφόταν τελευταίο. Με τα χρόνια, και ανάλογα βεβαίως με το θέμα του βιβλίου, είναι φορές που το τέλος έρχεται σαν αστραπή και το καταγράφω, πριν καν ολοκληρώσω όσα θέλω να διηγηθώ, ανατρέποντας τη ροή. Αλλά όλα αυτά είναι γοητευτικά, μαγικά.
Το συγγραφικό σας ταξίδι ξεκίνησε με το βιβλίο «Σαν στάχυα στο χρόνο» . Τι στάθηκε αφορμή για τη δημιουργία του;
Όπως ανέφερα παραπάνω, η πρώτη γραφή ήρθε ξαφνικά, από το πουθενά. Η αναφορά στη γενέθλια γη ήταν αναπόδραστη, ως φαίνεται. Κρύβουμε μέσα μας τις αναμνήσεις του τόπου στον οποίο μεγαλώσαμε και κάποια στιγμή- ξεχωριστή για τον καθένα- απαιτούν να βγουν στην επιφάνεια, να ζωντανέψουν.
«Στη σκιά των αιώνων», ο ήρωάς σας Ηλίας Αλεξόπουλος, μας μεταφέρει στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλονίκη, στα τέλη του 19ου αιώνα... Πόσο χρονικό διάστημα χρειάστηκε για να συγκεντρώσετε το απαιτούμενο υλικό ώστε να ξεκινήσετε τη συγγραφή του;
Κάθε βιβλίο μου απαιτεί περισσότερο χρόνο έρευνας από την συγγραφή. Αν δεν με απατά η μνήμη μου, η έρευνα πήρε κάτι περισσότερο από χρόνο. Και δεν σταματά στην εποχή της Τουρκοκρατίας, αλλά φθάνει ως το 1943. Ερευνούσα κι έγραφα συγχρόνως. Η ιστορία της αγαπημένης μου Θεσσαλονίκης κρύβει τεράστια γοητεία κι έπρεπε στο τέλος να αφαιρέσω αρκετά κομμάτια, για να μην γίνει ένα τεράστιο βιβλίο.
Το επόμενο βιβλίο σας ένα ακόμα μυθιστόρημα, με τίτλο «Από ξύλο και ασήμι», γεμάτο συγκινήσεις, ανατροπές και αλήθειες… με αντίσταση, κατασκοπεία και προδοσίες. Ήταν εύκολο αυτό το έργο κατά τη συγγραφή του; Θυμάστε, υπήρχε κάποιο σημείο που σας δυσκόλεψε;
Η Ρόδος είναι άλλος ένας σταθμός στη ζωή μου, ένα εφαλτήριο καλύτερα. Η ιστορία της επίσης μεγάλη κι ενδιαφέρουσα. Όχι, δεν είχα δυσκολίες, όλα μού δόθηκαν με αγάπη κι ευχαρίστηση. Το μόνο που έπρεπε να περιμένω ήταν η ιστορία της εικόνας της Παναγίας του Φιλερήμου. Μια Ιταλίδα ιστορικός την είχε καταγράψει και περίμενα να μεταφραστεί στα ελληνικά, για να την χρησιμοποιήσω.
«Ανεξέλεγκτο πάθος», το επόμενο μυθιστόρημά σας, με το ερώτημα μοιραία να γεννάται από κάποιον, ποιος θα είναι αυτός που θα καρφώσει στην καρδιά το κοφτερό μαυριτανικό μαχαίρι του εξωφύλλου, καθώς μιλάμε για αληθινά γεγονότα;
Α, αυτή η ιστορία με συγκλόνισε και στάθηκε αφορμή να γράψω για τον Πειραιά και την εμπορική μας ναυτιλία. Το ερώτημα μένει αναπάντητο, και θυμάμαι ότι αρκετοί φίλοι αναγνώστες μου ζητούσαν να γράψω τη συνέχεια. Δεν μπορώ να το υποσχεθώ, καθώς η έμπνευση παίζει τα δικά της παιγνίδια και με ωθεί συνεχώς σε άλλα μονοπάτια.
«Όταν σωπαίνει το φως» και «Σίβυλλα, το τίμημα της Ύβρεως», δύο συγκλονιστικά βιβλία που έχει αγαπήσει το αναγνωστικό κοινό, αναζητούν πηγή έμπνευσης, με μια θεματολογία, εκ διαμέτρου αντίθετη η μια από την άλλη!
Σωστά. Το πρώτο έχει θέμα την Ενετοκρατούμενη Κρήτη και, φυσικά, την έδρα της Γαληνοτάτης, την Βενετία. Ρομαντισμός και βία σ’ ένα ανελέητο κυνηγητό. Η Σίβυλλα προέκυψε από δύο αγάπες: στη μυθολογία και στο μυροβόλο νησί της Χίου. Εδώ μπερδεύτηκε και η ιστορία του νησιού. Να πω ότι πάντα προσπαθώ να δημιουργώ διαφορετικές ιστορίες, σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, να τις διηγούμαι με διαφορετικό τρόπο, να προσθέτω άλλα στοιχεία, όλα με σκοπό να κρατώ το ενδιαφέρον του αναγνώστη.
Κι ερχόμαστε στα πιο πρόσφατα. «Παλαιοί λογαριασμοί» σ’ ένα ξεχωριστό, άκρως γοητευτικό μυθιστόρημα με απρόσμενες ανατροπές, με μια συναρπαστική γραφή, άλλοτε λυρική, άλλοτε σκληρή και άλλοτε ωμή, δηλώνοντας για μια ακόμα φορά πως η συγγραφική σας πένα, έχει πολλά ακόμα να μας προσφέρει. Ήταν όντως παλαιοί λογαριασμοί που έπρεπε να εξοφληθούν;
Σ’ αυτό το βιβλίο η έμπνευση ήρθε από μια τυχαία συζήτηση με φίλους. Η θεωρία της μετεμψύχωσης και του κάρμα στάθηκαν οι πυλώνες της ανάπτυξης της ιστορίας. Πάνω σ’ αυτές τις θεωρίες πάτησα για να καταγράψω τις μυθοπλαστικές ζωές μιας και μόνης γυναίκας ανά τους αιώνες. Σύμφωνα, λοιπόν, με την θεωρία του κάρμα, ό,τι κάνεις στους άλλους, θα επιστρέψει σε σένα. Αν κάνεις καλό, θα επιστραφεί καλό. Αν κάνεις κακό, θα πάθεις κι εσύ το ανάλογο. Επομένως, η απάντηση είναι ναι, η τελευταία ηρωίδα έπρεπε να βρει δρόμους για να κλείσει τις πληγές (λογαριασμούς) των προηγούμενων ζωών της, να λυτρωθεί και να οδηγήσει τον εαυτό της σε ευνοϊκότερες συνθήκες αντιμετώπισης των πραγμάτων.
Ένα ακόμα ιστορικό μυθιστόρημα, το τελευταίο σας, «Η φωτιά της ψυχής», με τη μυθοπλασία να έρχεται να καλύψει πολλά κενά της πολιτικής. Πως πετυχαίνεται αυτό και τι ρίσκο έχει;
Όπως αναφέρω στο τέλος του βιβλίου, γνώρισα προσωπικά την κύρια ηρωίδα που έζησε στη Συρία και τον Λίβανο ως επί το πλείστον, δηλαδή, κατέγραψα την ιστορία της ζωής της, αντλώντας συγχρόνως πληροφορίες από την ιστορία και την πολιτική. Δεν κάλυψα κανένα κενό, απλώς κατέγραψα όσα τραγικά συνέβησαν –και δυστυχώς συμβαίνουν ξανά- κρατώντας μια απόσταση και βάζοντας τους ήρωες του βιβλίου να υποστηρίζουν τη μία ή την άλλη πλευρά. Και για να προσφέρω μια καλύτερη κατανόηση για τα δρώμενα στη Μέση Ανατολή, πήρα την ιστορία από το 1840. Ήταν ένα βιβλίο με πολύ πόνο, με φοβερά δύσκολες καταστάσεις και πολλές φορές σταματούσα τη γραφή, για να αντλήσω κουράγιο και να συνεχίσω.
Είναι τελικά οι επιλογές αυτές που καθορίζουν την πορεία της ζωής των ηρώων σας ή είναι ένα παιχνίδι ανταλλαγής ρόλων που οδηγούν στην εξέλιξη;
Θα έλεγα ότι αρχικά είναι οι επιλογές μου που καθορίζουν σε γενικό πλαίσιο όσα θέλω να διηγηθώ. Όμως, κατά τη διάρκεια της γραφής, συμβαίνουν άλλα, αδιανόητα και πολύ γοητευτικά. Άλλα έχω στον νου μου κι άλλα γράφω, με τα χέρια μου να προσπαθούν να φθάσουν τις σκέψεις. Είναι η μαγεία της γραφής υπεύθυνη!
Τι θα λέγατε σ’ έναν αναγνώστη ώστε να τον προτρέψετε να διαβάσει τα βιβλία σας;
Συνήθως λέω λίγα λόγια για την υπόθεση, όχι αυτά που γράφονται στο οπισθόφυλλο, αλλά κάποια που αφορούν τον ένα ή τον άλλο ήρωα. Πάντως, όποιος θελήσει να με διαβάσει, θα πρέπει να είναι συγκεντρωμένος.
Θα θέλατε να μας μιλήσετε για τα επόμενα σχέδιά σας;
Γράφω πάντα, σχεδόν ασταμάτητα. Και θα συνεχίσω, όσο η θεά Έμπνευση μένει μαζί μου κι ευλογεί την καθημερινότητά μου. Τώρα τελειώνω ένα βιβλίο σχετικό με τη Λάρισα και την Πόλη, ξεκινώντας από τους τελευταίους χρόνους πριν την απελευθέρωση της Θεσσαλίας και φθάνοντας περίπου στο τέλος του 20ού αιώνα. Ταξίδια στο Παρίσι, τη Σκωτία, τη Νέα Υόρκη, τη Βοστώνη διανθίζουν, με οδηγό τη ζωγραφική, την πορεία της κεντρικής ηρωίδας μου.
Παύλος Ανδριάς, για τον aylogyros news
